Gã khổng lồ công nghệ muốn đầu tư điện tái tạo ở Việt Nam
Tập đoàn Foxconn – đối tác sản xuất hàng đầu của Apple – vừa công bố kế hoạch đầu tư vào dự án điện mặt trời và điện gió với tổng công suất lên tới 1 gigawatt (GW) tại Việt Nam. Nguồn năng lượng sạch này sẽ được dùng để phục vụ trực tiếp cho hệ thống nhà máy cũng như các nhà cung ứng của tập đoàn tại đây.
Theo thông cáo phát đi, nhà sản xuất máy chủ trí tuệ nhân tạo chủ lực của Nvidia cho biết sẽ hợp tác chiến lược cùng công ty quản lý quỹ đầu tư toàn cầu Brookfield nhằm ổn định chuỗi cung ứng năng lượng tại Việt Nam.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Foxconn liên tục đẩy mạnh dịch chuyển dây chuyền sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam. Hiện tại, tập đoàn này đã triển khai sản xuất iPad, linh kiện xe điện và khay chuyển mạch cho các trung tâm dữ liệu AI tại năm tỉnh thành của Việt Nam.
Phía doanh nghiệp hiện chưa tiết lộ chữ số vốn đầu tư cụ thể cho siêu dự án này.
Ông James Tu, Giám đốc Đầu tư của Foxconn khẳng định: "Sáng kiến hợp tác đầu tư và cùng quản lý tài sản năng lượng với Brookfield sẽ giúp chúng tôi bảo đảm nguồn cung cấp điện ổn định với chi phí tối ưu nhất, tạo bệ phóng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng dài hạn của tập đoàn tại khu vực."
Hiện tại, nhà sản xuất điện tử lớn nhất thế giới này đã xác định Việt Nam là một trong những mắt xích cốt lõi thuộc chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu, bên cạnh Ấn Độ, Mexico và Mỹ. Với quy mô nhân sự vượt mốc 100.000 lao động tại Việt Nam, các nhà máy của hãng đang liên tục xuất xưởng khối lượng lớn linh kiện màn hình, khuôn dập công nghiệp và bộ sạc ô tô điện.
Foxconn cho biết thêm, dự án năng lượng sạch này không chỉ phục vụ riêng tập đoàn mà còn hỗ trợ toàn diện cho hoạt động vận hành của các nhà thầu vệ tinh trong chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Nỗ lực này được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh xanh cho toàn bộ hệ sinh thái sản xuất của hãng.
Vì sao Foxconn ráo riết muốn đầu tư điện tái tạo?
Trong cấu trúc của chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu hiện nay, một định luật mới đang hình thành: Dòng vốn công nghệ cao chỉ chảy về nơi có dòng điện sạch.
Điện tái tạo không còn là câu chuyện "gương mẫu" về môi trường, mà đã trở thành điều kiện sinh tồn, một thứ vũ khí cạnh tranh chiến lược của các tập đoàn công nghệ và là chiếc "kén vàng" để Việt Nam đón các đại bàng vĩ mô.
Trong dòng chảy của cuộc cách mạng công nghiệp thế kỷ 21, định nghĩa về một "cứ điểm sản xuất lý tưởng" đã hoàn toàn thay đổi. Nếu như một thập kỷ trước, các tập đoàn công nghệ đa quốc gia tìm đến Việt Nam chủ yếu vì nguồn nhân công giá rẻ, chi phí logistics tối ưu và các chính sách ưu đãi thuế quan, thì bước sang giai đoạn hiện nay, một biến số mới đã vươn lên chiếm vị trí quyết định: Năng lượng sạch.
Tờ Financial Times trong một bài phân tích chuyên sâu về hạ tầng AI gần đây nhận định rằng, điện năng đang trở thành "con hào kinh tế" mới của các tập đoàn công nghệ. Khi các trung tâm dữ liệu AI và các siêu nhà máy sản xuất chip tiêu thụ lượng điện khổng lồ, bên nào tự chủ được nguồn cung năng lượng ổn định và sạch, bên đó sẽ giành chiến thắng.
Để hiểu tại sao điện tái tạo lại trở thành "mạch máu" của các tập đoàn công nghệ, cần nhìn vào bức tranh cam kết khí hậu toàn cầu. Những khách hàng lớn nhất của Foxconn như Apple, Google, Microsoft hay Meta đều là những thành viên chủ chốt của liên minh RE100 (cam kết sử dụng 100% năng lượng tái tạo).
Đặc biệt, Apple đã đặt ra một "tối hậu thư" rất khắt khe trong chương trình Supplier Clean Energy Program : Toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu của hãng phải đạt mức trung hòa carbon vào năm 2030.
Điều này đồng nghĩa với việc, nếu Foxconn, Luxshare hay Pegatron tại Việt Nam không chứng minh được sản phẩm của họ được sản xuất bằng "điện xanh", họ sẽ đối mặt với nguy cơ bị gạch tên khỏi chuỗi cung ứng của nhà táo khuyết.
Áp lực này không chỉ dừng lại ở yêu cầu của đối tác mua hàng, mà còn đến từ các rào cản thương mại quốc tế mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh Châu Âu (EU).
Khi hàng hóa công nghệ cao xuất khẩu sang các thị trường phát triển bị áp thuế dựa trên hàm lượng carbon phát thải trong quá trình sản xuất, điện sạch ngay lập tức trở thành một lợi thế cạnh tranh về mặt chi phí cốt lõi chứ không đơn thuần là trách nhiệm xã hội.
Hơn thế nữa, ngành công nghệ hiện đại đã bước sang kỷ nguyên của chip bán dẫn và AI. Đây là những ngành công nghiệp "khát điện" ở mức độ khủng khiếp.
Một trung tâm dữ liệu phục vụ AI hay một nhà máy đóng gói, kiểm thử chip bán dẫn có thể tiêu thụ lượng điện năng bằng cả một thành phố nhỏ. Việc các tập đoàn công nghệ chủ động tìm kiếm và đầu tư vào điện tái tạo, kết hợp với các hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, là giải pháp phòng vệ rủi ro tài chính hoàn hảo trước sự biến động của giá nhiên liệu hóa thạch, đồng thời đảm bảo nguồn cung điện ổn định 24/7 cho các dây chuyền sản xuất có độ nhạy cảm cao về mặt kỹ thuật.
Tại sao Việt Nam chính là cứ điểm xanh của Foxconn?
Việt Nam từ lâu đã được Foxconn xác định là địa bàn chiến lược quan trọng nhất ngoài Trung Quốc trong các dự án hiện tại của hãng, với các khoản đầu tư tỷ đô liên tục đổ vào Bắc Giang, Bắc Ninh và Quảng Ninh.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa việc mở rộng quy mô sản xuất các dòng sản phẩm cao cấp như máy tính bảng, máy tính xách tay và đặc biệt là các linh kiện phục vụ hạ tầng AI, Foxconn bắt buộc phải giải bài toán năng lượng tại chỗ.
Trong một báo cáo phân tích chiến lược của các chuyên gia năng lượng thuộc Ngân hàng Thế giới (WB), nhận định rõ: "Các tập đoàn FDI công nghệ cao không còn muốn đóng vai trò là người tiêu thụ thụ động nguồn điện lưới quốc gia. Họ sẵn sàng mang dòng vốn lớn và công nghệ quản trị năng lượng tiên tiến đến để trực tiếp phát triển nguồn điện sạch tại các nước sở tại, miễn là hành lang pháp lý cho phép."
Sự xuất hiện của Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) chính là "ngòi nổ" giải phóng dòng vốn này. Trước đây, các doanh nghiệp như Foxconn dù muốn mua điện sạch cũng gặp khó khăn vì vướng cơ chế phân phối.
Giờ đây, với DPPA, họ có thể ký hợp đồng mua bán điện dài hạn trực tiếp với các đơn vị phát triển điện gió, điện mặt trời tư nhân thông qua lưới điện quốc gia hoặc đường dây nội bộ.
Việc Foxconn bắt tay với các quỹ đầu tư hạ tầng toàn cầu để tự phát triển danh mục điện tái tạo tại Việt Nam là bước đi nhằm tối ưu hóa chi phí sản xuất dài hạn. Bằng cách chốt một mức giá điện cố định trong vòng 15-20 năm qua các hợp đồng kỳ hạn, tập đoàn này loại bỏ được rủi ro lạm phát năng lượng, tự tin cam kết sản lượng xanh với Apple và các đối tác toàn cầu.
Lợi ích kép cho Việt Nam
Nhìn từ góc độ vĩ mô, việc các tập đoàn công nghệ lớn như Foxconn đầu tư vào điện tái tạo mang lại một "mũi tên trúng nhiều đích" cho nền kinh tế Việt Nam, giải quyết hài hòa hai bài toán lớn: An ninh năng lượng quốc gia và nâng tầm vị thế thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.
Trước hết, về khía cạnh an ninh năng lượng , việc thu hút nguồn vốn tư nhân quốc tế đổ vào các dự án nguồn điện sạch sẽ làm giảm áp lực tài chính cực kỳ lớn lên Tập đoàn Điện lực Việt Nam và ngân sách nhà nước.
Khi các doanh nghiệp tự đầu tư nguồn phát đi kèm với hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, họ không những không làm quá tải hệ thống lưới điện truyền tải hiện hữu, mà còn góp phần bổ sung nguồn cung vào những giờ cao điểm nắng nóng.
Điều này giúp giảm thiểu nguy cơ thiếu điện cục bộ tại các thủ phủ công nghiệp miền Bắc, đảm bảo dòng điện sản xuất luôn được thông suốt, nâng cao năng suất toàn nền kinh tế.
Thứ hai, đây chính là "thảm đỏ" vững chắc nhất để mời gọi các tập đoàn công nghệ thượng nguồn về làm tổ. Trong cuộc đua thu hút dòng vốn dịch chuyển chuỗi cung ứng, các quốc gia lân cận như Malaysia, Thái Lan hay Indonesia đang cạnh tranh rất khốc liệt với Việt Nam. Malaysia có lợi thế lâu năm về đóng gói chip, Thái Lan mạnh về chuỗi cung ứng ô tô điện.
Mặc dù các quốc gia như Singapore hay Thái Lan đã có DPPA, nhưng với việc đi trước một bước trong việc ban hành và vận hành trơn tru cơ chế mới, chúng ta có cách tiếp cận thực tế hơn, tận dụng quy mô hạ tầng sẵn có để tạo đột phá nhanh chóng, trong bối cảnh các nước láng giềng vẫn loay hoay thử nghiệm. Điều này giúp Việt Nam dù đi sau nhưng đang tạo ra một lợi thế độc tôn.
Một quốc gia sẵn sàng mở cửa cho doanh nghiệp tự chủ năng lượng xanh chính là bến đỗ an toàn nhất cho các "đại bàng" bán dẫn như Nvidia, Intel, hay các nhà sản xuất bộ nhớ lớn.
Năng lượng sạch khi đó đóng vai trò như một chất xúc tác, biến Việt Nam từ một trung tâm lắp ráp thâm dụng lao động trở thành một tọa độ công nghệ cao, nơi quy tụ các quy trình sản xuất có hàm lượng tri thức và giá trị gia tăng lớn nhất.
Dòng vốn dịch chuyển của thế kỷ mới chảy theo dòng tiền và... dòng điện sạch. Việc những người khổng lồ công nghệ như Foxconn chủ động đầu tư vào năng lượng tái tạo tại Việt Nam là một minh chứng sống động cho thấy môi trường và kinh tế không còn là hai thái cực đối lập, mà đã hòa làm một mục tiêu chiến lược.
Bằng cách tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý thông thoáng, bám sát các mục tiêu cam kết tại COP26 và tạo điều kiện tối đa cho các mô hình tự chủ năng lượng xanh phát triển, Việt Nam không chỉ bảo vệ được an ninh năng lượng nội tại, mà còn tự tin xây dựng một chiếc "tổ xanh" đủ tầm, đủ sức hấp dẫn để những đại bàng công nghệ lớn nhất thế giới chọn làm nơi dừng chân và gắn bó lâu dài.
